Lokale mest als bron van lokale energie

Uit een eerste verkenning bleek dat Echt-Susteren mogelijk veel potentie heeft voor de productie van groen gas uit mest. De gemeente onderzoekt daarom of dierlijke mest via monomestvergisting kan worden omgezet in gas dat lokaal kan worden gebruikt. Daarbij gaat het niet alleen om duurzame energieproductie. De ambitie is ook om een deel van de lokale kringloop te sluiten en minder afhankelijk te worden van ontwikkelingen buiten de regio. “Als je kijkt naar wat er allemaal in de wereld gebeurt, wordt het steeds belangrijker om lokaal onafhankelijker te worden”, vertelt Sonja. “Groen gas kan een van de mogelijke oplossingen zijn. Tegelijkertijd kun je daarmee een stukje van de circulaire economie sluiten.” Het uitgangspunt is dat de energie niet alleen lokaal wordt geproduceerd, maar dat ook de opbrengsten zo veel mogelijk lokaal terugkomen. Hoe dat precies wordt georganiseerd, moet de komende periode verder worden onderzocht.

Het traject begint bij de agrariërs

De agrariërs spelen een centrale rol: zonder voldoende mest kan er geen groen gas worden geproduceerd. Daarom begon de gemeente het proces met informatiebijeenkomsten voor agrariërs uit Echt-Susteren. Ook agrariërs uit Maasgouw en Roerdalen sloten aan. Na de eerste bijeenkomsten bleken er nog veel vragen te leven. Wat betekent deelname voor het bedrijf? Is dagverse mest nodig? Moeten stallen worden aangepast? Welke investeringen zijn nodig? En wat levert deelname uiteindelijk op?

“Het eerste wat nodig is, is informatie”, vertelt Sonja. “Positieve voorbeelden zijn daarbij heel belangrijk. Iedereen kijkt begrijpelijkerwijs naar zijn eigen positie: wat betekent dit voor mij en voor mijn bedrijf?” Om meer ruimte te bieden voor die vragen, organiseerde de gemeente kleinschalige keukentafelgesprekken. Steeds schoven drie tot vijf agrariërs aan om hun vragen, twijfels en verwachtingen te bespreken. “Je moet alle vragen serieus nemen en daar ook een antwoord op formuleren”, zegt Sonja.

Vertrouwen groeit in kleine stappen

Een energiegemeenschap ontstaat niet tijdens één informatieavond. Volgens Sonja vraagt het proces om tijd, duidelijke informatie en een gezamenlijk vertrekpunt. “We zetten steeds kleine stapjes”, legt ze uit. “Bij iedere stap zorgen we ervoor dat iedereen op gelijke voet staat en dezelfde gedachte heeft. Daarna gaan we pas naar de volgende stap.” De agrariërs hebben op 14 juli een installatie bezocht waar monomestvergisting al in de praktijk wordt toegepast. Zo hebben zij met eigen ogen kunnen zien wat de techniek vraagt en wat deelname voor hun bedrijfsvoering kan betekenen. “We moeten samen die reis maken”, zegt Sonja. De gemeente wil op korte termijn intentieverklaringen ophalen. Daarmee spreken agrariërs uit dat zij tijd en kennis willen investeren in het vervolgproces. Het gaat op dat moment nog niet om een financiële toezegging. “Eerst spreek je de intentie uit dat je met het project verder wilt en daar tijd voor wilt inzetten”, vertelt Sonja. “Daarna zetten we opnieuw een volgende stap.”

Twee mogelijke locaties

Voordat de gemeente met de agrariërs in gesprek ging, is via een quickscan onderzocht of er in de omgeving geschikte locaties zouden kunnen zijn. Daarbij kwamen twee potentiële plekken naar voren. Een geschikte locatie moet aan verschillende voorwaarden voldoen. Er is ruimte nodig voor de installatie en de aanvoer van mest. Ook bereikbaarheid, transportafstanden en aansluitingen op het gas- en elektriciteitsnet spelen een rol. “In de quickscan hebben we twee potentiële locaties gezien”, licht Sonja toe. “Maar ik blijf bewust zeggen: potentieel. We weten dat er mogelijk geschikte plekken zijn, maar de verdere onderbouwing moet nog plaatsvinden.”

De businesscase moet antwoord geven

De volgende belangrijke stap is het opstellen van een businesscase. Daarin wordt onder meer onderzocht hoeveel mest beschikbaar is, hoeveel groen gas daarmee kan worden geproduceerd en welke investeringen nodig zijn. Ook moet duidelijk worden welke bijdragen mogelijk zijn vanuit agrariërs, gemeente, provincie, subsidies en andere financieringsbronnen. “De financiering zal nog vorm moeten krijgen”, zegt Sonja. “We kunnen dat hele verhaal pas goed uitzetten wanneer we een businesscase hebben. Dan kunnen we kijken welke middelen en subsidies eraan gekoppeld kunnen worden.” Ook het mogelijke financiële voordeel voor deelnemers staat nog niet vast. “We hebben nu data opgehaald, maar de berekeningen moeten nog worden gemaakt”, benadrukt ze. “Pas daarna kun je zeggen wat het project kost, wat het oplevert en wat het voor deelnemers kan betekenen.”

Een energiegemeenschap zonder winstoogmerk

Het plan draait niet alleen om het produceren van groen gas. Echt-Susteren wil onderzoeken of rond de productie en het gebruik een energiegemeenschap kan ontstaan. Daarin kunnen agrariërs, inwoners, bedrijven, overheden en mogelijk maatschappelijke organisaties ieder vanuit hun eigen rol deelnemen. De uiteindelijke organisatievorm staat nog niet vast. Een stichting of coöperatie behoort tot de mogelijkheden. Wel staat één uitgangspunt centraal: het initiatief moet geen winstoogmerk hebben. “Iedereen moet er voordeel van hebben”, zegt Sonja. “De agrariërs investeren tijd en leveren de grondstof. De installatie moet worden beheerd. Inwoners moeten meer zekerheid krijgen en de gemeente zet een stap in haar energieopgave.” Dat voordeel hoeft niet voor iedere deelnemer hetzelfde te zijn. Agrariërs kunnen bijvoorbeeld profiteren van de samenwerking rond mest en restproducten. Voor inwoners kan een stabielere of lagere energieprijs een mogelijke uitkomst zijn. De gemeente kan bijdragen aan haar doelstellingen voor 2050.

Van pilot naar uitvoering

Voor Sonja is de pilot geen theoretische verkenning die na een onderzoek weer in de kast verdwijnt. De ambitie is om bij een positieve businesscase daadwerkelijk door te gaan. “Het blijft niet bij een pilot”, zegt ze. “Het vergt natuurlijk veel geld om een vergister te ontwikkelen en neer te zetten, maar het geeft ons ook een stukje toekomst. We gaan zeker doorpakken.” Haar persoonlijke motivatie ligt vooral in het ontwikkelen van iets nieuws dat inwoners uiteindelijk concreet kan helpen. “Ik word enthousiast van nieuwe dingen ontwikkelen en neerzetten”, vertelt Sonja. “Het kost moeite om dit soort initiatieven van de grond te krijgen, maar je kunt er inwoners mee helpen en lokaal minder afhankelijk worden van wat er in de wereld gebeurt.”

De gemeente wil de opgedane kennis bovendien delen met andere gemeenten die met groen gas of een energiegemeenschap aan de slag willen. “Ik hoop dat we andere gemeenten verder kunnen helpen met de stappen die wij nu zetten”, zegt Sonja. “Zo kunnen we ook voor Limburg het perspectief mooier maken.”