Andres woont in Nederweert en is al jarenlang betrokken bij de energietransitie in de regio. Vanuit die ervaring ziet hij één belangrijk uitgangspunt: als duurzame energieprojecten in een gebied landen, moet de omgeving niet alleen toekijken, maar ook kunnen meedoen. “Lokaal eigendom houdt in dat een groep mensen samenkomt, zich organiseert en samen onderneemt”, aldus Andres.

Wat is lokaal eigendom?

Lokaal eigendom betekent dat inwoners, vaak via een energiecoöperatie, mede-eigenaar kunnen worden van een duurzaam energieproject in hun eigen omgeving. Denk aan een windpark of zonnepark. Dat gaat verder dan alleen inspraak. “Het betekent dat mensen ook echt kunnen meedoen in de ontwikkeling, mee kunnen beslissen en kunnen delen in de opbrengsten”, legt Andres uit.

Dat is volgens hem belangrijk, omdat grote energieprojecten anders al snel iets worden dat van buitenaf wordt neergezet. Vanuit die gedachte richtte hij ruim tien jaar geleden samen met andere inwoners een coöperatie op in Nederweert. “We wilden niet afwachten tot projectontwikkelaars er wat mee zouden doen, maar zelf kennis opbouwen en invloed organiseren.”

Hoe werkt dat in de praktijk?

Een energiecoöperatie oprichten klinkt eenvoudig, maar er komt heel veel bij kijken. Want een energieproject ontwikkelen vraagt veel kennis, tijd en doorzettingsvermogen. “Juist daarom is samenwerking zo belangrijk”, zegt Andres. Volgens hem zit de kracht van coöperaties in het feit dat ze kennis met elkaar delen. “Marktpartijen delen hun kennis niet zomaar met elkaar. Maar in de coöperatieve wereld gebeurt dat juist wel”, benadrukt Andres.

Daardoor konden lokale initiatiefnemers stap voor stap leren hoe windontwikkeling werkt, wat er nodig is om een project op te zetten en hoe je als lokale partij steviger aan tafel komt. Voor Andres is dat een belangrijke les: lokaal eigendom werkt alleen als mensen ook echt de kans krijgen om mee te doen.

Waarom is dit zo belangrijk?

Voor veel mensen voelt een windpark of zonnepark als iets dat hen overkomt. Dat zorgt geregeld voor weerstand. Andres vindt dat niet vreemd. “Weerstand is ook niet slecht. Het betekent nogal iets als je een windmolen in je omgeving krijgt.” Volgens hem moet je die weerstand ook niet wegpoetsen. “Mensen mogen kritisch zijn en vragen stellen. Juist daarom is het belangrijk om goed te regelen wat de rol van de omgeving is.

Echter, als projecten toch ontwikkeld worden, is het volgens Andres belangrijk dat er ook mensen zijn die niet alleen in tegenstand blijven hangen maar juist onderzoeken hoe de lusten en lasten eerlijk verdeeld worden. “Lokaal eigendom is hiervoor een enorme propositie voor lokale gemeenschappen”

Andres ziet lokaal eigendom daarom als een manier om de energietransitie eerlijker en begrijpelijker te maken. Niet door te doen alsof iedereen automatisch voor is, maar door mensen serieus te nemen en invloed te geven. “Als je het toch niet helemaal kunt tegenhouden, laat het dan zo veel mogelijk lokaal doen.”

Wat levert dat op voor een gemeenschap?

Volgens Andres gaat lokaal eigendom niet alleen over geld. Natuurlijk kan financieel voordeel een rol spelen, maar hij benadrukt dat het breder is dan dat. “Winst betekent niet alleen maar euro’s. Winst betekent ook de stilste turbine. Of afspraken waardoor je de hinder zoveel mogelijk beperkt.” Met andere woorden: lokaal eigendom gaat ook over zeggenschap. Over de vraag hoe een project wordt ingepast, welke keuzes worden gemaakt en wat een gemeenschap ervoor terugziet.

De rol van overheid en beleid

Tegelijk maakt Andres duidelijk dat lokaal eigendom niet vanzelf ontstaat. Het vraagt niet alleen iets van inwoners, maar ook van overheden. Gemeenten en provincies spelen daarin een belangrijke rol, omdat zij vooraf kaders kunnen stellen voor hoe projecten ontwikkeld worden. “Juist daarom is het waardevol dat er regionaal steeds meer aandacht is voor dit onderwerp. Niet als abstract beleidsbegrip, maar als praktische manier om duurzame energieprojecten beter te organiseren.”

Samenwerking staat centraal

Als Andres terugkijkt op zijn ervaring, komt hij steeds uit bij hetzelfde punt: samenwerking maakt het verschil. Niet alleen tussen inwoners onderling, maar ook tussen coöperaties, overheden en andere partijen in de regio. “Dat is het allerbelangrijkste in die hele coöperatieve beweging. Informatie met elkaar delen en elkaar helpen.”